Micron Document
<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 vector-feature-night-mode-enabled skin-theme-clientpref-os vector-sticky-header-enabled" lang="fr" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Codex Atlanticus</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/Codex_Atlanticus"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/mediawiki.page.gallery.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Codex_Atlanticus rootpage-Codex_Atlanticus skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><i><span lang="la">Codex Atlanticus</span></i></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="fr" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="fr" dir="ltr"><p class="mw-empty-elt">
</p>

<p>Le <i><b><span class="lang-it" lang="it">Codice Atlantico</span></b></i> est un recueil de dessins et de notes de <a href="L%C3%A9onard_de_Vinci" title="Léonard de Vinci">Léonard de Vinci</a> conservé à la <a href="Biblioth%C3%A8que_Ambrosienne" title="Bibliothèque Ambrosienne">bibliothèque Ambrosienne</a> de <a href="Milan" title="Milan">Milan</a>. Les dessins ont été collés et rassemblés en <span class="nowrap">12 volumes</span> reliés de cuir sur plus de 1&nbsp;119&nbsp;feuillets, après sa mort, par le sculpteur <a href="Pompeo_Leoni" title="Pompeo Leoni">Pompeo Leoni</a> <sup id="cite_ref-1" class="reference"><a href="#cite_note-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. On lui donna le nom de <i>Codex Atlanticus</i> à cause de son grand format (64,5&nbsp;×&nbsp;43,5 cm) rappelant celui des <a href="Atlas_g%C3%A9ographique" class="mw-redirect" title="Atlas géographique">atlas</a>. <i>Le Codex Atlanticus </i> couvre une longue période de la vie de Léonard de Vinci, de 1478 (des feuillets dans lesquels il cite son oncle, Francesco d’Antonio) à 1518 (ses projets pour la construction d’un palais royal à <a href="Romorantin-Lanthenay" title="Romorantin-Lanthenay">Romorantin</a>).
</p>

<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Histoire">Histoire</h2></div>
<p>La plupart des dessins et des manuscrits de Léonard de Vinci furent conservés par son élève <a href="Francesco_Melzi" title="Francesco Melzi">Francesco Melzi</a>. À sa mort, son fils Orazio Melzi les dispersa. Il donna en 1589 les manuscrits et les dessins qui restaient en sa possession au sculpteur Pompeo Leoni. Celui-ci décida de regrouper certains des dessins de Léonard de Vinci en deux recueils distincts. Le premier, intitulé <i>Disegni di Machine e delle Arti Secreti et Altre Cose di Leonardo da Vinci Racolti da Pompeo Leoni</i> devait regrouper les dessins scientifiques et techniques. Il est connu aujourd'hui sous le nom de <i>Codex Atlanticus</i>. Le second intitulé <i>Disegni di Leonardo da Vinci restaurati da Pompeo Leoni</i> devait regrouper les dessins de botanique et d'anatomie. Ce second recueil entra plus tard dans les collections royales de Windsor. Il fut défait et les dessins montés séparément. À la mort de Pompeo Leoni, ses biens échurent à sa fille, Vittoria. Le mari de celle-ci, Polidoro Calchi, vendit le <i>Codex Atlanticus</i> au comte Galeazzo Arconati qui en fit don à la Bibliothèque ambrosienne en 1636.
</p><p>Le <i>Codex Atlanticus</i> fit partie des manuscrits réquisitionnés par les troupes françaises le 7 Nivôse An IV (1796) et transférés à Paris. Il fut conservé à la Bibliothèque nationale jusqu'à la chute de Napoléon <abbr class="abbr" title="premier">I<sup>er</sup></abbr> en 1815. De tous les manuscrits de Léonard de Vinci dérobés par les troupes napoléoniennes, le <i>Codex Atlanticus</i> fut le seul à être restitué à la Bibliothèque ambrosienne. Les autres restèrent à l'Institut de France sous la dénomination de «&nbsp;<i><a href="Manuscrits_de_l'Institut" title="Manuscrits de l'Institut">Manuscrits de l'Institut</a></i>&nbsp;» (manuscrits A, B, C, D, E, F, G, H, I, K, L, M). Entre 1962 et 1970, le <i>Codex Atlanticus</i> fut restauré par le Laboratorio di Restauro de l'abbaye Santa Maria de <a href="Grottaferrata" title="Grottaferrata">Grottaferrata</a>.
</p><p>Giovanni Piumati publia la première édition en fac-similé du <i>Codex Atlanticus</i> entre 1894 et 1904<sup id="cite_ref-2" class="reference"><a href="#cite_note-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Le <i>Codex Atlanticus</i> fut complètement exposé à la Bibliothèque ambrosienne de 2009 à 2015<sup id="cite_ref-3" class="reference"><a href="#cite_note-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>En 2019, est créé le site web <i>Codex Atlanticus</i><sup id="cite_ref-4" class="reference"><a href="#cite_note-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Il s'agit d'une version interactive du Codex Atlanticus qui permet de cataloguer et de visualiser toutes les 1&nbsp;119&nbsp;feuilles du Codex, en les organisant par sujet, année de rédaction et numéro de page.
</p><p>La <a href="Biblioth%C3%A8que_municipale_de_Nantes" title="Bibliothèque municipale de Nantes">bibliothèque de Nantes</a> conserve un fragment manuscrit de cet ouvrage. Légué en 1873 par le collectionneur <a href="Pierre-Antoine_Labouch%C3%A8re" title="Pierre-Antoine Labouchère">Pierre-Antoine Labouchère</a> (1807-1873), ce document fait partie de la <i>collection Labouchère</i> regroupant 3&nbsp;000&nbsp;autographes<sup id="cite_ref-5" class="reference"><a href="#cite_note-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Galerie">Galerie</h2></div>
<ul class="gallery mw-gallery-packed">
<li class="gallerybox" style="width: 90.666666666667px">
<div class="thumb" style="width: 88.666666666667px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><center>Aile mobile.</center></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 167.33333333333px">
<div class="thumb" style="width: 165.33333333333px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><center>Ailes battantes.</center></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 165.33333333333px">
<div class="thumb" style="width: 163.33333333333px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><center>L'<a href="Arbal%C3%A8te_g%C3%A9ante" title="Arbalète géante">Arbalète&nbsp;géante</a>.</center></div>
</li>
</ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Notes_et_références"><span id="Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences"></span>Notes et références</h2></div>
<div class="references-small decimal" style=""><div class="mw-references-wrap"><ol class="references">
<li id="cite_note-1"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-1">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="De_Silvestri2009"><span class="ouvrage" id="Paolo_De_Silvestri2009">Paolo De Silvestri, <cite class="italique">Léonard</cite>, ATS Italia Editrice, <time>2009</time>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr>&nbsp;28<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=L%C3%A9onard&amp;rft.pub=ATS+Italia+Editrice&amp;rft.au=Paolo+De+Silvestri&amp;rft.date=2009&amp;rft.pages=28&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ACodex+Atlanticus"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-2"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-2">↑</a> </span><span class="reference-text"><i>Il Codice Atlantico di Leonardo da Vinci, nella Biblioteca Ambrosiana di Milano</i>, édité et transcrit par Giovanni Piumati, Milan, 8 volumes, 1894-1904.</span>
</li>
<li id="cite_note-3"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-3">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Colleen_Barry_pour_AFP2009"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <span class="nom_auteur">Colleen Barry pour <a href="Agence_France-Presse" title="Agence France-Presse">AFP</a></span>, «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">da Vinci trove to be displayed</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en"><a href="The_Toronto_Star" class="mw-redirect" title="The Toronto Star">The Toronto Star</a></span></i>,‎ <time class="nowrap" datetime="2009-09-10" data-sort-value="2009-09-10">10 septembre 2009</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.thestar.com/sciencetech/article/693573">lire en ligne</a>, consulté le <time class="nowrap" datetime="2009-09-13" data-sort-value="2009-09-13">13 septembre 2009</time>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=da+Vinci+trove+to+be+displayed&amp;rft.jtitle=The+Toronto+Star&amp;rft.aulast=AFP&amp;rft.date=2009-09-10&amp;rft_id=https%3A%2F%2Fwww.thestar.com%2Fsciencetech%2Farticle%2F693573&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ACodex+Atlanticus"></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-4"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-4">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="https://codex-atlanticus.ambrosiana.it/#/"><cite style="font-style:normal;" lang="en">Codex Atlanticus&nbsp;: Explorez la plus grande collection existante d'écrits et de dessins de Léonard de Vinci</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">codex-atlanticus.ambrosiana.it</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2024-07-20" data-sort-value="2024-07-20">20 juillet 2024</time>)</small></span></span>
</li>
<li id="cite_note-5"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-5">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Cazzola2020"><span class="ouvrage" id="Florian_Cazzola2020">Florian Cazzola, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.francebleu.fr/infos/insolite/nantes-il-y-a-dix-ans-un-fragment-de-manuscrit-de-leonard-de-vinci-refaisait-parler-de-lui-1607771726"><cite style="font-style:normal;">Nantes&nbsp;: que devient le fragment de manuscrit de Léonard de Vinci découvert il y a dix ans&nbsp;?</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">francebleu.fr</span>, France Bleu Loire Océan, France Bleu, <time class="nowrap" datetime="2020-12-27" data-sort-value="2020-12-27">27 décembre 2020</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2020-12-28" data-sort-value="2020-12-28">28 décembre 2020</time>)</small></span></span>.</span>
</li>
</ol></div>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Bibliographie">Bibliographie</h2></div>
<style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r194021218">
/* start https://fr.wikipedia.org/ */


.mw-parser-output .autres-projets>.titre{text-align:center;margin:0.2em 0}.mw-parser-output .autres-projets>ul{margin:0;padding:0}.mw-parser-output .autres-projets>ul>li{list-style:none;margin:0.2em 0;text-indent:0;padding-left:24px;min-height:20px;text-align:left;display:block}.mw-parser-output .autres-projets>ul>li>a{font-style:italic}@media(max-width:720px){.mw-parser-output .autres-projets{float:none}}


/* end https://fr.wikipedia.org/ */
</style>
<ul><li><i>Les Carnets de Léonard de Vinci</i>, introduction, classement et notes par Edward Mac Curdy.</li>
<li>A. E. Popham, <i>Les Dessins de Léonard de Vinci</i>, Éditions de la connaissance, Bruxelles, 1947.</li>
<li><i><span class="lang-en" lang="en">The Codex Atlanticus of Leonardo da Vinci</span></i>, fac-similé, 12 vol., 4&nbsp;320&nbsp;p., <span class="lang-en" lang="en">Johnson Reprint Corporation and C. E. Giunti-G. Barbèra</span>, Florence.</li>
<li>Carlo Vecce, <i>Léonard de Vinci</i>, Flammarion, 1998. (traduction <abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : français">(fr)</abbr> en 2001 <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">978-2082125345</span>)</small>)</li>
<li>Marco Navoni, <i>Léonard de Vinci et les secrets du Codex Atlanticus</i>, <span class="lang-en" lang="en">National Geographic</span> éd., 2012, 210 p., ill.</li>
<li>Marco Navoni, en collaboration avec la Vénérable <a href="Biblioth%C3%A8que_Ambrosienne" title="Bibliothèque Ambrosienne">Bibliothèque Ambrosienne</a>, <i>Léonard de Vinci et les Secrets du Codex Atlanticus</i>, National Geographic / Ed. <a href="Pinacoth%C3%A8que_de_Paris" title="Pinacothèque de Paris">Pinacothèque de Paris</a>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr>&nbsp;208, 2015, <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">978-2-3586-7051-7</span>)</small></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Annexes">Annexes</h2></div>
<p>Autres Codex de Leonard de Vinci&nbsp;:
</p>
<ul><li><a href="Codex_Forster" title="Codex Forster">Codex Forster</a></li>
<li><a href="Codex_Madrid" title="Codex Madrid">Codex Madrid</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Liens_externes">Liens externes</h2></div>
<p class="mw-empty-elt">
</p>
<ul><li><cite class="ouvrage" id="site_officiel" style="font-style: normal;">Sites officiels&nbsp;: <span class="wd_p856"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : italien">(it)</abbr>&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="https://codex-atlanticus.ambrosiana.it/#/">codex-atlanticus.ambrosiana.it/#</a> et <abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : italien">(it)</abbr>&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="https://ambrosiana.it/scopri/codice-atlantico-leonardo-da-vinci/codice-atlantico/">ambrosiana.it/scopri/codice-atlantico-leonardo-da-vinci/codice-atlantico</a></span></cite></li>
<li class="mw-empty-elt"></li>
<li><div class="liste-horizontale"><span class="wd_identifiers">Notice dans un dictionnaire ou une encyclopédie généraliste</span>&nbsp;: <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.britannica.com/topic/Codex-Atlanticus"><i>Britannica</i></a></li> </ul></div></li>
<li><div class="liste-horizontale"><span class="wd_identifiers"><a href="Autorit%C3%A9_(sciences_de_l'information)" title="Autorité (sciences de l'information)">Notices d'autorité</a></span>&nbsp;: <ul><li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://viaf.org/viaf/183851178">VIAF</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb14403648s">BnF</a></span> (<span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://data.bnf.fr/ark:/12148/cb14403648s">données</a></span>)</li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.idref.fr/146999908">IdRef</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://id.loc.gov/authorities/n2011069183">LCCN</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://d-nb.info/gnd/4670106-0">GND</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.nli.org.il/en/authorities/987007301629405171">Israël</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://cantic.bnc.cat/registre/981058618272106706">Catalogne</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://opac.vatlib.it/auth/detail/492_5761">Vatican</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://nla.gov.au/anbd.aut-an36556255">Australie</a></span></li> </ul></div></li></ul>

<ul id="bandeau-portail" class="bandeau-portail"><li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail du génie mécanique</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de la peinture</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de l’histoire des sciences</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="mw-image-border noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de l’Italie</span> </span></li> </ul></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Cet article est issu de <a class="external text" title="Dernière modification le 2024-12-07" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/?title=Codex_Atlanticus&amp;oldid=220953478">Wikipédia</a>. Sauf mention contraire, le texte est disponible sous <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.fr">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a>. Des conditions supplémentaires peuvent s’appliquer aux fichiers multimédias.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>

</body></html>